เมื่อแมวแสนรักก้าวเข้าสู่ช่วงสูงวัย (อายุ 7-10 ปีขึ้นไป) สิ่งหนึ่งที่ทาสแมวมักจะสังเกตเห็นได้ชัดเจนคือ “แมวสูงวัยน้ำหนักลดลง” จนบางครั้งลูบคลำ ตัวไปแล้วเจอแต่กระดูก จนสร้างความกังวลใจให้คุณพ่อคุณแม่อยู่ไม่น้อย
แมวสูงวัยน้ำหนักลดลง เกิดจากอะไร
เรื่องนี้เป็นเรื่องธรรมดาของอายุที่มากขึ้น หรือเป็นสัญญาณเตือนของโรคร้าย ในฐานะคุณพ่อคุณแม่ การเข้าใจความเปลี่ยนแปลงของพวกเขา จะช่วยให้เราหาวิธีรับมือได้อย่างถูกต้อง
วิธีประเมินหุ่น และน้ำหนักแมวสูงวัย ด้วยตัวเอง
ก่อนที่จะเจาะลึกถึงสาเหตุ เจ้าของควรเรียนรู้วิธีประเมินเบื้องต้นว่า อาการคงตัวหรือการลดลงของน้ำหนักในสุนัขและแมวนั้นเข้าขั้นวิกฤตแล้วหรือไม่ โดยในทางการสัตวแพทย์จะใช้เกณฑ์มาตรฐานที่เรียกว่า BCS (Body Condition Score) หรือ คะแนนสภาพร่างกาย ซึ่งเจ้าของสามารถประเมินอย่างง่ายได้ด้วย 3 หลักเกณฑ์
การสังเกตจากมุมมองด้านบน (Top View)
ให้ยืนมองแมวจากด้านบนลงมา ในแมวที่หุ่นปกติ (คะแนน 3/5) จะเห็นเอวคอดเข้าไปเล็กน้อยคล้ายนาฬิกาทราย แต่ถ้าเป็นแมวที่ผอมเกินไป (คะแนน 1-2/5) เส้นหลังจะเห็นเป็นแนวกระดูกชัดเจน เอวคอดกิ่วจนดูแห้ง
การคลำตรวจและสัมผัส (Palpation)
ใช้ฝ่ามือลูบ บริเวณซี่โครงและกระดูกสันหลัง หากเป็นแมวหุ่นดี จะสัมผัสได้ถึงชั้นไขมันบางๆ กั้นอยู่ แต่หากลูบแล้วเจอแต่ซี่โครงแข็งๆ ทันที ไม่มีชั้นไขมัน หรือคลำเจอปุ่มกระดูกสันหลังแหลมคม นั่นแปลว่าแมวเข้าสู่ภาวะผอมแล้ว
เกณฑ์การเฝ้าระวังน้ำหนักลด ร้อยละ 10
หากน้ำหนักของแมวลดลงเกิน 10% ของน้ำหนักตัวเดิมภายในเวลา 1-2 เดือน (เช่น จากหนัก 5 กิโลกรัม เหลือ 4.5 กิโลกรัม) ควรไปปรึกษาสัตวแพทย์ทักที เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง
สาเหตุจากพฤติกรรมและความชราตามธรรมชาติ
หากผลการประเมินออกมาว่าผอมลงจริง แต่อาการค่อยเป็นค่อยไป ทีละเล็กทีละน้อยตามกาลเวลา นี่อาจเกิดจากความเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของแมวสูงวัย ซึ่งมีปัจจัยหลักๆ ดังนี้
1. มวลกล้ามเนื้อลดลงตามวัย (Sarcopenia)
เป็นกระบวนการตามธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายของแมวจะเริ่มสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะบริเวณสะโพกและแผ่นหลัง แล้วแทนที่ด้วยไขมันที่มีน้ำหนักเบากว่า ทำให้จับแล้วรู้สึกว่าแมวตัวเล็กลง ผอมลง หรือจับเจอโครงกระดูกชัดขึ้น ทั้ง ๆ ที่พวกเขายังกินอาหารเท่าเดิม
2. ประสิทธิภาพการย่อยและการดูดซึมเสื่อมถอย
ระบบทางเดินอาหาร ลำไส้ รวมถึงเอนไซม์ในระบบย่อยอาหารของแมวสูงวัยจะทำงานได้ลดลง โดยเฉพาะการย่อยสารอาหารประเภทโปรตีนและไขมัน ส่งผลให้ร่างกายไม่สามารถดึงสารอาหารจากอาหารเม็ดหรืออาหารเปียกไปใช้ได้อย่างเต็มที่เหมือนตอนเป็นวัยรุ่น
3. ประสาทสัมผัสเสื่อมถอยจนไม่อยากอาหาร
แมวเป็นสัตว์ที่ใช้ “กลิ่น” ในการกระตุ้นความอยากอาหาร เมื่ออายุเพิ่มมากขึ้น ต่อมรับรสและประสาทรับกลิ่นจะเริ่มเสื่อมสภาพ ทำให้อาหารมื้อเดิมที่เคยชอบดูลดความน่ากินลง ไม่อร่อยเหมือนเก่า พวกเขาจึงเริ่มกินอาหารน้อยลงในแต่ละมื้อ
4. อาการเจ็บข้อต่อทำให้ขี้เกียจเดินไปกิน
แมวสูงวัยส่วนใหญ่มักเผชิญภาวะโรคข้อเสื่อม (Arthritis) โดยที่เจ้าของไม่รู้ตัว หากเราวางชามอาหารไว้ไกล ต้องเดินข้ามห้อง หรือต้องกระโดดขึ้นบนชั้นเพื่อไปกินอาหาร พวกเขาอาจเลือกที่จะยอมนอนเฉย ๆ และยอมอดอาหารเพื่อหลีกเลี่ยงความเจ็บปวดจากการเคลื่อนไหวร่างกาย
5. พฤติกรรมหลงลืมและภาวะสมองเสื่อม
ภาวะสมองเสื่อมในแมวสูงวัย (Cognitive Dysfunction Syndrome) แมวจะเริ่มสับสนเรื่องเวลา มีความเครียด วิตกกังวล ส่งผลให้พฤติกรรมการกินเปลี่ยนไป หรือในบางรายอาจจะมีอาการ “ลืมเดินมากินอาหาร” ของตัวเอง
ปัญหาสุขภาพและโรคที่พบบ่อยในแมวสูงวัย
ในทางตรงกันข้าม หากอาการ แมวสูงวัยน้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว หรือผอมลงทั้ง ๆ ที่ยังกินอาหารได้ปกติ นั่นเป็นสัญญาณเตือนภัยเงียบจากโรคภายในร่างกาย ซึ่งสัตวแพทย์มักตรวจพบในแมวสูงวัย มีหลายโรค เช่น
ภาวะต่อมไทรอยด์เป็นพิษ (Hyperthyroidism)
โรคนี้มีจุดสังเกต คือ แมวจะกินเก่งมาก แต่กินเท่าไหร่น้ำหนักก็ไม่เพิ่มขึ้น กลับกัน น้ำหนักจะลดลงเรื่อย ๆ เนื่องจากต่อมไทรอยด์ผลิตฮอร์โมนออกมามากเกินไป ทำให้ระบบเผาผลาญในร่างกายทำงานหนักเกินร้อยตลอด 24 ชั่วโมง ร่วมกับมีพฤติกรรมกระวนกระวาย ดุร้ายขึ้น หรือขนดูแห้งหยาบกร้าน
โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease – CKD)
ถือเป็นภัยเงียบอันดับหนึ่งของแมวสูงวัย เมื่อเนื้อเยื่อไตเสื่อมสภาพ ร่างกายจะไม่สามารถกรองของเสียออกทางปัสสาวะได้ ส่งผลให้ของเสียสะสมในเลือด แมวจะรู้สึกคลื่นไส้ ตลอดเวลา เบื่ออาหาร อาเจียน และจุดสังเกตสำคัญคือ แมวจะกินน้ำบ่อยมากและฉี่ก้อนใหญ่กว่าปกติ
ปัญหาในช่องปากและโรคเหงือก (Dental Disease)
แมวสูงวัยสะสมคราบหินปูนมานาน ทำให้เหงือกอักเสบรุนแรง ฟันผุ หรือมีแผลในปาก ทาสแมวจะสังเกตเห็นน้ำลายไหล มีกลิ่นปากรุนแรง เวลาเคี้ยวอาหารจะสะบัดหัว หรือเดินมาที่ชามด้วยความหิวแต่พอเลียชิมแล้วร้องเหมียวด้วยความเจ็บแล้วเดินหนีไป
โรคเบาหวาน (Diabetes Mellitus)
เกิดจากร่างกายขาดอินซูลินหรือมีภาวะดื้ออินซูลิน ทำให้ร่างกายไม่สามารถนำน้ำตาลในกระแสเลือดไปเปลี่ยนเป็นพลังงานได้ ร่างกายจึงต้องไปสลายกล้ามเนื้อและไขมันมาใช้ทดแทน ส่งผลให้แมวมีอาการกินเก่ง ดื่มน้ำเยอะ ปัสสาวะบ่อย แต่น้ำหนักลดลง และบางตัวอาจพบอาการขาหลังอ่อนแรง เดินลงส้นเท้า
โรคระบบทางเดินอาหารเรื้อรังและโรคมะเร็ง
เช่น โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD) หรือเนื้องอก/มะเร็งในระบบทางเดินอาหาร (Lymphoma) ซึ่งจะขัดขวางการดูดซึมสารอาหารอย่างรุนแรง มักมาพร้อมอาการท้องเสียเรื้อรัง อาเจียนบ่อย หรือทาสแมวคลำเจอก้อนเนื้อนิ่มๆ บริเวณช่องท้อง
สารอาหารที่เหมาะกับการดูแลแมวสูงวัย
เมื่อแมวสูงวัยเริ้่มมีน้ำหนักลดลงตามธรรมชาติ การเลือกอาหารให้เหมาะสมเป็นเรื่องที่สำคัญมาก เราไม่สามารถใช้อาหารสูตรแมวโตทั่วไป (Adult) ให้พวกเขาได้ตลอดไป เพราะสารอาหารที่แมวสูงวัยต้องการมีความเฉพาะเจาะจงสูงมาก
โปรตีนคุณภาพสูงและย่อยง่าย
แมวสูงวัยที่น้ำหนักลดต้องการโปรตีนไปช่วยซ่อมแซมมวลกล้ามเนื้อที่หายไป แต่ต้องเป็นโปรตีนที่ย่อยง่าย (High Digestibility) เพื่อไม่ให้ทางเดินอาหารและไตทำงานหนักเกินไป เช่น โปรตีนจากเนื้อปลาหรือเนื้อไก่เกรดพรีเมียม
พลังงานเข้มข้น (High Calorie)
เนื่องจากแมวสูงวัยกินอาหารได้ปริมาณน้อยลงในแต่ละมื้อ อาหารที่เลือกจึงต้องมีความหนาแน่นของพลังงานสูง กินเพียงนิดเดียวแต่ได้แคลอรีเพียงพอต่อวัน
กรดไขมันโอเมก้า 3 (EPA และ DHA)
มีคุณสมบัติช่วยลดการอักเสบในร่างกาย บำรุงข้อต่อที่เสื่อมสภาพให้ขยับได้ดีขึ้น และยังช่วยบำรุงระบบประสาท และสมอง ลดความเสี่ยงของอาการหลงลืมในแมวสูงวัยได้ด้วย
ควบคุมปริมาณฟอสฟอรัสแและโซเดียม
เพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้ไตทำงานหนัก อาหารสำหรับแมวสูงวัยที่เหมาะสมควรจำกัดปริมาณฟอสฟอรัสและโซเดียม ให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย
การดูแลแมวสูงวัยให้ปลอดภัย
หากตรวจสอบแล้วพบว่าเจ้าเหมียวเริ่มซูบผอมลง เหล่านี้ คือแนวทางการรับมือที่คุณสามารถเริ่มต้นทำได้ทันที
พาไปพบสัตวแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพ
แนะนำให้พาไปตรวจเลือด คัดกรองค่าไต ค่าตับ ระดับฮอร์โมนไทรอยด์ และค่าน้ำตาล อย่างน้อยปีละ 1-2 ครั้ง เพราะการเจอโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาและยืดอายุพวกเขาได้ดีที่สุด
ปรับเปลี่ยนเป็นอาหารสูตรแมวสูงวัย
เลือกอาหารที่ระบุว่าเหมาะสำหรับแมวอายุ 7+ หรือ 11+ ปีขึ้นไป ซึ่งจะมีการปรับสัดส่วนสารอาหารให้ย่อยง่าย มีสารอาหารครบถ้วน และเหมาะสมสำหรับแมวกลุ่มนี้
จัดสิ่งแวดล้อมใหม่เพื่ออำนวยความสะดวก
ย้ายชามอาหารและน้ำมาวางในจุดที่แมวชอบนอนประจำ ไม่ต้องให้พวกเขาเดินไกล ไม่ต้องกระโดด และควรหาฐานรองชามอาหารให้สูงขึ้นจากพื้นระดับหน้าอกของแมว เพื่อลดการก้มตัวที่อาจทำให้เจ็บข้อต่อคอและขาหลัง
ใช้เทคนิคกระตุ้นความอยากอาหาร
ลองนำอาหารเปียกไปอุ่นในไมโครเวฟประมาณ 5-10 วินาที พอให้อุ่น (ห้ามร้อนจัด) ความร้อนจะช่วยให้ไขมันในอาหารละลายและส่งกลิ่นหอมฟุ้ง ช่วยปลุกประสาทสัมผัสการดมกลิ่นของแมวสูงวัยได้เป็นอย่างดี หรืออาจจะใช้น้ำซุป มาราดบนอาหารเม็ดให้นิ่มลง
สรุปเรื่อง แมวสูงวัยน้ำหนักลดลง
อาการ แมวสูงวัยน้ำหนักลดลง เป็นเรื่องธรรมชาติ ที่คุณพ่อคุณแม่น้องแมวทุกคนต้องพบเจอ แต่อย่าเพิ่งด่วนสรุปว่า เป็นเรื่องธรรมดาของความชรา จนละเลยสัญญาณเตือนภัยเงียบจากโรคร้าย การหมั่นสังเกตพฤติกรรม ชั่งน้ำหนักบันทึกผลเป็นประจำ และการพาไปตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ คือหัวใจสำคัญที่จะช่วยเปลี่ยนความสูงวัยของเจ้าเหมียวให้เป็นช่วงเวลาที่เปี่ยมไปด้วยความสุข แข็งแรง และอยู่กับเราไปนาน ๆ
บทความโดย
น้องลูกหมี
ข้อมูลอ้างอิง
petMD – Why Is My Cat Losing Weight? Common Causes and What To Do
University of Illinois at Urbana-Champaign – Why some senior cats lose weight. What’s going on?
เรื่องอื่น ๆ ที่น่าสนใจ – เจาะลึกเทรนด์ “การดูแลสุขภาพสัตว์เลี้ยง” ยุคใหม่
